خوانده‌ام و تاكنون بيش از هزار مرتبه اين خطبه را خوانده‌ام و در تمام اين سالهاى طولانى و در هر بار خواندن ، اثر تازه‌اى از تأثر و خوف در روح ، و لرزهء جديدى در قلب و اعضايم ايجاد كرده است . هر بار و هر زمان كه در مضمون اين خطبه دقت كرده‌ام ، حالات و اوضاع دسته‌اى از نزديكان و بستگان خودم را مجسّم ديده‌ام . » « 1 » در فصاحت و بلاغت حضرت على ( ع ) سخن بسيار گفته شده است ، به نقل يكى از موارد ديگر كه ابن ابىالحديد در شرح خطبهء 108 آورده است ، مىپردازيم : « افراد دقيق و باريك‌بين بايد به جلال و عظمت كلمات اين خطبه كه رعب و مهابتى خاص در دل انسان ايجاد مىكند ، به دقت بنگرند تا تأثير كلام شيوا و بليغ را احساس كنند . و براستى پسر ابوطالب چقدر خدا را يارى كرد و به اسلام خدمت نمود . گاهى با دست و شمشيرش ، گاهى با زبان و منطقش و گاهى با قلب و فكرش و اگر از جهاد و جنگ سخن به ميان آيد ، على بن ابىطالب سيد المجاهدين و المحاربين است . اگر از وعظ و تذكير سخن بگوييم او ابلغ الواعظين و المذكرين است ، اگر از خطبه و تفسير سخن به ميان بيايد او رئيس الفقهاء و المفسرين است و اگر از توحيد سخن بگوييم ، او امام اهل عدل و موحدين است . » « 2 » فصاحت كلام على ( ع ) در سخن ديگران سيد رضى ( ره ) كه خود در فن بلاغت و فصاحت صاحب نظر و اديب و سخنورىماهر و شاعرى زبردست بود و براساس همين ذوق اين مجموعه از كلمات امير المؤمنين ( ع ) را « نهج‌البلاغه » ناميد . در مقدمه ، در توصيف كلام آن حضرت مىفرمايد : عَلْيهِ مَسْحةٌ مِنَ العِلْمِ الألهِىّ وَ فيه عَبْقَةٌ مِنَ الْكَلامِ النَّبَوِىِّ » « 3 » ؛ در سخنان على ( ع ) نشانى از علم الهى و بويى از سخنان رسول خدا وجود دارد . شهيد مطهرى كه كلمات على ( ع ) را آيتى از فصاحت و سخنورى و گنجينهء نفيسى از

--> ( 1 ) . شرح‌ابن‌ابىالحديد ( چاپ‌وزيرى ) ، ج 2 ، ص 204 و ج 11 ، ص 145 ( شرح خطبه 212 ) . ( 2 ) . همان منبع ونيز رك : ج 3 ص 51 به بعد ( چاپ رحلى ) . ( 3 ) . مقدمه شريف رضى درنهج‌البلاغه ، ص 34 .